Zagospodarowanie resztek pożniwnych

Słoma jest podstawowym nawozem organicznym w gospodarstwach bezinwentarzowych. Jej plon wynosi od 4 do 7 t/ha. Z dawką słomy 5 t/ha dostarcza się do gleby następujące ilości makro- i mikroelementów:

• N – 20-35 kg
• P₂O₅ – 10-15 kg
• K₂O – 60-110 kg
• MgO – 6-10 kg
• CaO – 11-20 kg
• S – 5-8 kg
• B – około 25 g
• Cu – około 15 g
• Mn – około 150 g
• Mo – około 2 g
• Zn – około 200 g
• Co – około 0,5 g

W nawożeniu pod uwagę powinno być brane jedynie takie użytkowanie słomy, które jest korzystne dla gleby i roślin.

Substancja organiczna po wprowadzeniu do gleby ulega mechanicznemu przetworzeniu przez mezo- i mikrofaunę. Następnie mikroorganizmy (mikroflora) rozkładają proste związki węglowodanowe oraz hemicelulozy i białko. Po rozłożeniu tych związków wzrasta w pozostałym materiale udział ligniny i celulozy. W kolejnym etapie celuloza rozkładana jest przez bakterie, zaś lignina przez grzyby. Na przebieg i szybkość rozkładu substancji organicznej wpływają warunki środowiskowe (rodzaj gleby, jej aktywność biochemiczna i właściwości fizyczne, odczyn, zawartość składników pokarmowych, przebieg pogody) oraz skład chemiczny substancji organicznej.

Jeśli chodzi o skład chemiczny materii organicznej, podstawowe znaczenie ma stosunek C:N (węgla do azotu). Dojrzała słoma zbóż, ze względu na dużą zawartość związków nie zawierających azotu (celuloza, hemiceluloza, lignina), posiada szeroki stosunek C:N.
W słomie z pszenicy ozimej wynosi on 100:1, z pszenicy jarej 87:1, zaś w jęczmiennej 62:1. Dla porównania stosunek C:N w przefermentowanym oborniku wynosi 15 – 20:1.
Łatwo dostępny w słomie węgiel stymuluje rozwój mikroorganizmów, które do budowy swojego ciała wykorzystują nie tylko azot zawarty w substancji organicznej, ale również azot glebowy lub azot dostarczany w nawozach mineralnych. Proces ten prowadzi do okresowego blokowania azotu (po obumarciu bakterii azot staje się dostępny dla roślin), co w przypadku braku nawożenia N prowadzi do spadku plonu.  Zatem przed wprowadzeniem słomy do gleby należy zastosować nawożenie azotem w dawce 5 – 7 kg N/t słomy (słoma zbóż intensywnie nawożonych azotem zawiera więcej tego składnika). Dobre efekty przynosi łączne stosowanie słomy z gnojówką lub gnojowicą. Na glebach o mniejszej zasobności oprócz nawożenia azotem zaleca się stosowanie nawozów fosforowych i potasowych.

Słoma powinna być starannie rozdrobniona (75% słomy o długości do 10 cm, 3% nie powinno przekraczać 15 cm) i równomiernie rozrzucona po polu. Na glebach lekkich słomę należy wymieszać z glebą na głębokość 10 – 12 cm, a na glebach ciężkich na 6 – 8 cm. Wyniki wieloletnich doświadczeń wskazują, iż do wymieszania resztek pożniwnych najlepiej nadaje się kultywator ścierniskowy, który zbudowany jest ze sztywnych zębów, sekcji brony talerzowej i wału strunowego. Agregat taki zapewnia równomierne rozmieszczenie resztek pożniwnych (70% przykrycia) w całej spulchnionej warstwie gleby. Przy klasycznej metodzie wykonania podorywki pługiem, w górnej warstwie gleby mogą powstawać tak zwane „maty” ze słomy (Rys.2), które przerywając podsiąkanie wody utrudniają rozwój systemu korzeniowego buraka. Wydajność kultywatora ścierniskowego jest o 30 do 50% większa w porównaniu do innych narzędzi służących do uprawy pożniwnej.

Nawożenia słomą nie zaleca się na glebach silnie kwaśnych oraz o małej aktywności biologicznej. Pełny efekt plonotwórczy nawożenia słomą uzyskuje się w latach wilgotnych.

Wyniki licznych doświadczeń i praktyki wskazują na bardzo dobry efekt łączenia nawożenia słomą ze stosowaniem nawozów zielonych. Do tego celu nadają się zarówno rośliny motylkowe (nie ma konieczności dodatkowego nawożenia N) jak i niemotylkowe w siewie czystym i w mieszankach. W tym celu po zbiorze przedplonu należy pobrać próbki gleby w celu wykonania chemicznej analizy na zawartość przyswajalnych składników pokarmowych, a następnie zastosować nawożenie mineralne przewidziane (P, K, Mg) pod burak oraz nawożenie azotem w dawce od 40 do 80 kg/ha (w zależności od ilości przyoranej słomy i resztek pożniwnych), wykonać uprawki pożniwne i wysiać międzyplon ścierniskowy (najlepiej antymątwikowe odmiany gorczycy białej).
W przypadku wymieszania resztek pożniwnych z glebą za pomocą kultywatora ścierniskowego, aby uzyskać równomierną obsadę gorczycy białej do jej siewu należy zastosować czynny agregat wyposażony w redlice tarczowe. Przed wystąpieniem pierwszych przymrozków gorczyca osiąga około 1 metr wysokości. Przy uprawie gorczycy białej należy unikać zbyt wczesnego siewu, ze względu na ryzyko zakwitnięcia roślin i osypania się nasion. W uprawie tradycyjnej gorczycę należy przyorać jesienią pamiętając, iż zbyt późne i głębokie przyoranie międzyplonu obniża jego wartość nawozową. W przypadku korzystnego dla wzrostu roślin przebiegu pogody, gorczycę przed przyoraniem należy rozdrobnić w celu szybszej mineralizacji.